استاندارد آسانسور بخش پنجم
استاندراد آسانسور و پله برقی
استاندارد آسانسور بخش پنجم؛ چاهک، روشنایی چاه و موتورخانه
چاهک و موتورخانه آسانسور باید دسترسی ایمن، فضای کافی برای سرویس، روشنایی مناسب و حفاظت تجهیزات را فراهم کنند. بخش پنجم این مجموعه به الزامات این فضاها می‌پردازد؛ از فضای پناه در چاهک و کلید توقف تا ابعاد محل کار مقابل تابلو فرمان و تهویه موتورخانه.
توجه به نسخه استاندارد: شماره‌بندی بندها و مقادیر زیر از متن قدیمی منتشرشده در این صفحه حفظ شده‌اند و نباید بدون تطبیق با استاندارد و ویرایش قابل اعمال بر پروژه، مبنای طراحی یا تأیید بازرسی قرار گیرند. این صفحه متن رسمی و کامل استاندارد نیست.
استاندارد بین‌المللی ISO 8100-1:2026 در مارس ۲۰۲۶ منتشر شده و جایگزین نسخه ۲۰۱۹ شده است؛ دامنه آن آسانسورهای مسافری و باری‌مسافری، با شرایط مشخص‌شده در همان سند است. انتشار این نسخه به‌تنهایی به معنی تغییر مرجع الزامی پروژه‌های ایران نیست. مشخصات و دامنه آن در وب‌سایت رسمی ISO قابل بررسی است.
۵-۷-۳ ـ چاهک آسانسور
کف چاهک و راه دسترسی
چاهک پایین‌ترین قسمت چاه آسانسور است. در متن مبنا، کف آن باید صاف و تقریباً تراز باشد؛ به‌استثنای نقاط نصب ضربه‌گیرها، پایه ریل‌ها و وسایل مکش آب.
- اگر برای چاهک دری مستقل از درهای طبقات پیش‌بینی شده باشد، باید الزامات درِ دسترسی موضوع بند ۵-۵-۲ متن مرجع را رعایت کند.
- در متن قدیمی، برای عمق بیش از ۲۵۰ سانتی‌متر، پیش‌بینی چنین دری مشروط به امکان اجرای آن در ساختمان ذکر شده است.
- در نبود دسترسی مستقل، وسیله دائمی مانند نردبان یا پله باید دسترسی ایمن از پایین‌ترین طبقه به کف چاهک را فراهم کند و در مسیر حرکت تجهیزات قرار نگیرد.
فضای پناه و فاصله زیر کابین
مقادیر زیر در متن قدیمی برای وضعیتی بیان شده‌اند که کابین روی ضربه‌گیرهای کاملاً فشرده قرار دارد. این وضعیت با توقف عادی کابین در پایین‌ترین طبقه یکسان نیست.
| موضوع | مقدار ذکرشده در متن قدیمی |
|---|---|
| فضای آزاد برای قرارگیری مکعب روی یکی از وجوه | ۱۰۰ × ۶۰ × ۵۰ سانتی‌متر |
| فاصله کف چاهک تا پایین‌ترین بخش کابین، به‌جز استثناهای همان بند | حداقل ۵۰ سانتی‌متر |
| فاصله اجزای مستثنا، از جمله بخش‌های مشخص‌شده کفشک و ترمز ایمنی | حداقل ۱۰ سانتی‌متر، با مراجعه به متن و شکل‌های مرجع |
این اعداد، عمق قطعی چاهک را تعیین نمی‌کنند. برای تعیین عمق اجرایی باید نقشه نصب، مشخصات ضربه‌گیر، اجزای زیر کابین و الزامات فضای پناه در مرجع قابل اعمال بررسی شوند.
کلید توقف و پریز چاهک
متن مبنا وجود کلید توقف قابل دسترس از محل ورود به چاهک، با وضعیت روشن و خاموش مشخص، و یک پریز برق را الزام می‌کند. ارجاعات اصلی آن، بندهای ۱۵-۷، ۱۴-۲-۲-۳ و ۱۳-۶-۲ هستند. ورود به چاهک و بررسی عملکرد مدار ایمنی باید به افراد آموزش‌دیده و مجاز سپرده شود.
۵-۸ ـ کاربرد انحصاری چاه آسانسور
در متن مبنا، چاه برای تجهیزات آسانسور اختصاص یافته است و محل عبور کابل، لوله یا تجهیزات نامرتبط نیست. برای سامانه گرمایش اختصاصی نیز محدودیت‌هایی ذکر شده است: تأمین مستقیم گرما با آب داغ یا بخار مجاز دانسته نشده و ابزار کنترل و تنظیم باید بیرون چاه قرار گیرند. هر تأسیسات پیشنهادی باید با مرجع پروژه تطبیق داده شود.
۵-۹ ـ روشنایی چاه
روشنایی دائمی چاه باید امکان سرویس و تعمیر را حتی با بسته بودن درهای طبقات فراهم کند. در متن قدیمی، چراغ‌ها در حداکثر فاصله ۰٫۵ متری از بالاترین و پایین‌ترین نقاط چاه و با فاصله حداکثر ۷ متر در طول چاه پیش‌بینی شده‌اند؛ مشروط به ایجاد روشنایی کافی.
بنابراین شمارش چراغ‌ها به‌تنهایی معیار کافی نیست. هنگام بازدید، روشنایی محل کار و دسترسی‌ها نیز باید با الزامات نسخه قابل اعمال کنترل شود؛ فاصله‌گذاری قدیمی چراغ‌ها را نباید جایگزین این بررسی کرد.
برای بررسی وضعیت چاهک، روشنایی و نواقص موتورخانه ساختمان در مازندران، با فرازجم ساحل کناره هماهنگ کنید: تماس با مدیریت.
یادآوری بند ۵؛ نیروهای وارد بر ریل و کف چاهک
متن قدیمی برای برآورد تقریبی نیروی وارد بر هر ریل هنگام عملکرد ترمز ایمنی، روابط زیر را ارائه می‌کند. این روابط جایگزین محاسبات طراحی ریل، اتصالات و سازه نیستند.
| نوع ترمز ایمنی | نیروی تقریبی بر هر ریل در متن مبنا، نیوتن |
|---|---|
| لحظه‌ای، به‌جز نوع غلتکی | ۲۵ × (P + Q) |
| لحظه‌ای غلتکی | ۱۵ × (P + Q) |
| تدریجی | ۱۰ × (P + Q) |
P مجموع جرم کابین خالی، بخش مربوط از کابل‌های متحرک و تجهیزات آویزان از کابین است؛ Q بار نامی است. هر دو بر حسب کیلوگرم بیان می‌شوند.
برای واکنش زیر هر ریل، متن مبنا ۱۰ برابر جرم ریل به‌علاوه نیروی ناشی از عملکرد ترمز ایمنی را ذکر می‌کند. برای تکیه‌گاه ضربه‌گیر کابین، رابطه ۴۰ × (P + Q) و برای تکیه‌گاه ضربه‌گیر وزنه تعادل، ۴۰ برابر جرم وزنه تعادل آمده است. در ریل‌های معلق، نقاط اتصال نیز باید در محاسبات بررسی شوند.
ارجاع قدیمی به «شکل ۳ ـ نمودار فواصل بالاسری» بدون وجود خود شکل در این صفحه، مبنای محاسبه نیست؛ فاصله بالاسری باید از نقشه و متن کامل مرجع پروژه استخراج شود.
۶ ـ موتورخانه و محل قرارگیری فلکه‌ها
۶-۱ ـ دسترسی، اختصاص فضا و حفاظ‌ها
دسترسی به سیستم محرکه، تجهیزات وابسته و فلکه‌ها در متن مبنا به افراد آموزش‌دیده و مجاز، مانند تعمیرکار، بازرس و امدادگر، محدود شده است. این بخش عمدتاً درباره آرایش موتورخانه‌دار است؛ آن را نباید بدون بررسی الزامات مربوط، به آسانسور بدون موتورخانه تعمیم داد.
- فضای ماشین‌آلات باید محصور و دارای دسترسی کنترل‌شده باشد. متن قدیمی برای برخی محل‌های مشترک، جداسازی با دیواره حداقل ۱۸۰ سانتی‌متر و درِ قفل‌شونده را ذکر می‌کند.
- موتورخانه و اتاق فلکه نباید به انبار یا مسیر عبور تأسیسات نامرتبط تبدیل شوند.
- نصب فلکه‌ها در چاه، در متن مبنا مشروط به امکان بازرسی و نگهداری ایمن و رعایت شرایط همان آرایش است.
- حفاظ فلکه‌ها باید خطر تماس بدن، خروج سیم‌بکسل از شیار هنگام شل‌شدن و ورود جسم خارجی میان طناب و شیار را پوشش دهد؛ بدون آنکه سرویس را ناممکن کند.
۶-۲ ـ مسیر ورود به موتورخانه
مسیر دسترسی باید روشن، ایمن و بدون نیاز به ورود به محدوده خصوصی باشد. متن قدیمی ارتفاع حداقل ۱۸۰ سانتی‌متر را برای مسیر و ورودی بیان می‌کند و دسترسی با پله را ترجیح می‌دهد.
در صورت استفاده از نردبان، همان متن بر جلوگیری از لغزش و واژگونی، وجود دستگیره و نقاط اتصال و دسترس‌پذیری دائمی تأکید دارد. زاویه ۷۰ تا ۷۶ درجه نیز با استثنای مشخص برای بعضی نردبان‌های ثابت کوتاه ذکر شده است. انتخاب مسیر دسترسی باید با مرجع پروژه کنترل شود.
۶-۳ ـ سازه، کف و فضای کار
موتورخانه باید تحمل بارهای وارد را داشته باشد؛ مصالح آن بادوام و بدون تولید گردوغبار و کف آن غیرلغزنده باشد. در ساختمان‌های حساس به صدا، مانند منازل، هتل‌ها و مراکز درمانی، انتقال صدای تجهیزات نیز باید بررسی شود.
| محل اندازه‌گیری | مقدار متن قدیمی؛ نیازمند تطبیق با مرجع پروژه |
|---|---|
| عمق فضای مقابل تابلو و کابینت | حداقل ۷۰ سانتی‌متر از سطح خارجی؛ ۶۰ سانتی‌متر از جلوترین برآمدگی |
| عرض فضای مقابل تابلو | عرض کامل تابلو یا ۵۰ سانتی‌متر، هرکدام بیشتر باشد |
| فضای سرویس در نقاط لازم | حداقل ۶۰ × ۵۰ سانتی‌متر |
| عرض مسیر دسترسی | حداقل ۵۰ سانتی‌متر؛ در بخش‌های فاقد اجزای متحرک ۴۰ سانتی‌متر |
| ارتفاع آزاد محل تردد و کار | حداقل ۱۸۰ سانتی‌متر |
| فاصله آزاد بالای اجزای متحرک ماشین | حداقل ۳۰ سانتی‌متر |
متن مبنا برای اختلاف تراز بیش از ۵۰ سانتی‌متر، پله و نرده محافظ و برای کانال‌ها و فرورفتگی‌های خطرناک کف، پوشش مناسب پیش‌بینی می‌کند.
درها، دریچه‌ها و بازشوها
- ابعاد درِ ورودی در متن قدیمی حداقل ۶۰ سانتی‌متر عرض و ۱۸۰ سانتی‌متر ارتفاع است؛ در نباید به داخل باز شود.
- برای دریچه عبور افراد، بازشوی مفید حداقل ۸۰ × ۸۰ سانتی‌متر، سازوکار متعادل‌کننده و تحمل نیروی عمودی ۲۰۰۰ نیوتن بدون تغییر شکل دائمی ذکر شده است.
- درها و دریچه‌های ورود باید قفل داشته باشند و خروج از داخل موتورخانه بدون کلید ممکن باشد. هنگام بازبودن دریچه، حفاظت در برابر سقوط ضروری است.
- بازشوهای عبور کابل باید تا حد امکان کوچک باشند؛ متن قدیمی برای لبه محافظ اطراف بازشوهای مربوط، ارتفاع حداقل ۵۰ میلی‌متر از کف تمام‌شده را ذکر می‌کند.
تهویه، روشنایی و جابه‌جایی تجهیزات
متن مبنا تهویه موتورخانه، حفاظت تجهیزات در برابر رطوبت و آلودگی و جلوگیری از ورود هوای مانده سایر بخش‌های ساختمان را مطرح می‌کند. دامنه دمای ذکرشده در آن ۵+ تا ۴۰+ درجه سانتی‌گراد است؛ شرایط مجاز تجهیزات نصب‌شده نیز باید از مدارک سازنده بررسی شود.
برای روشنایی دائمی موتورخانه، متن قدیمی حداقل ۲۰۰ لوکس در تراز کف، کلید روشنایی نزدیک ورودی و یک یا چند پریز را بیان می‌کند. برای نصب و تعویض تجهیزات سنگین نیز پیش‌بینی قلاب، پایه یا مونوریل مناسب مطرح شده است؛ ظرفیت و اتصال این اجزا نیازمند طراحی و کنترل است.
پرسش‌های متداول
آیا بخش پنجم، متن کامل استاندارد آسانسور است؟
خیر. «بخش پنجم» عنوان این قسمت از مجموعه مطالب سایت است، نه نام یک استاندارد مستقل. ارجاعات و اعداد آن باید همراه متن کامل و ویرایش قابل اعمال خوانده شوند.
آیا با رعایت اعداد این صفحه، آسانسور تأیید می‌شود؟
از این صفحه نمی‌توان نتیجه تأیید بازرسی گرفت. نوع آسانسور، نقشه نصب، تجهیزات و مرجع قابل اعمال بر پروژه باید مشخص باشند؛ این مطلب صرفاً راهنمای مطالعه و بررسی اولیه است.
مدیر ساختمان برای شروع بررسی چه اطلاعاتی آماده کند؟
گزارش بازرسی قبلی، فهرست نواقص، مشخصات آسانسور و سوابق سرویس را آماده کنید. برای جمع‌آوری اطلاعات وارد چاهک یا محدوده تجهیزات متحرک نشوید؛ بازدید این قسمت‌ها را به سرویسکار مجاز بسپارید.
برای هماهنگی بررسی نواقص و استعلام هزینه رفع آن‌ها در فریدونکنار، بابلسر، سرخرود، بابل، آمل، نور و محمودآباد، از فرازجم ساحل کناره راهنمایی بگیرید: پیام در واتس‌اپ.
